postępowanie w razie zatrucia - POWIATOWE STOWARZYSZENIE PSZCZELARZY W GLIWICACH

Szukaj
Idź do spisu treści

Menu główne:

postępowanie w razie zatrucia

PASIEKA > Porady pszczelarskie
Zatrucia pszczół środkami ochrony roślin
 Środki ochrony roślin, zwane też pestycydami, dzielą się na kilka grup, z których dla praktyki pszczelarskiej największe znaczenie mają zoocydy i herbicydy. Wśród zoocydów poważne zagrożenie dla pszczół mogą stanowić insektycydy, mniejsze akarycydy, tym więcej, że z grupy akarycydów pochodzą obecnie powszechnie stosowane i skuteczne leki warroabójcze. Herbicydy tylko w niektórych przypadkach mogą się okazać niebezpieczne dla pszczół, zwłaszcza te, które charakteryzują się 3- lub 6-godzinnym okrsem prewencji, nawet jeżeli zaliczane są do niskiej klasy toksyczności dla pszczół.
      Środki ochrony roślin stosowane są w postaci roztworów wodnych, zawiesin, proszków do opylania (rzadziej), roztworów wodnych, zawiesin, aerozoli, roztworów do emulgowania, past, granulatów.  Ze względu na sposób działania pestycydów na organizm owada wyróżnia się toksyczność kontaktową, żołądkową i gazową. Rodzaje toksyczności ustalane są na podstawie badań laboratoryjnych i badań w warunkach polowych. Miarą szkodliwości dla pszczół danego preparatu jest jego klasa toksyczności oraz okres prewencji. Wyróżnia się 4 klasy toksyczności pestycydów dla pszczół z uwzględnieniem toksyczności kontaktowej, żołądkowej i gazowej.
       Pod pojęciem okresu prewencji rozumie się czas, jaki powinien upłynąć od momentu wykonania zabiegu do chwili zetknięcia się pszczół z uprawami, na których byty wykonane zabiegi z użyciem środków ochrony roślin. W tym czasie musi nastąpić rozkład substancji czynnych pestycydów lub ich metabolitów do poziomów nietoksycznych dla pszczół.
Warunkiem bezpiecznego dla pszczół używania środków ochrony roślin jest przestrzeganie okresów prewencji bez względu na klasę toksyczności dla pszczół danego preparatu.
 Objawy zatruć
Pszczoły, które na kwitnących roślinach zetknęły się z niebezpiecznym dla nich pestycydem, giną w polu, w drodze do ula, jednak większość z nich ginie dopiero po powrocie do ula. Zamarłe lub wykazujące objawy zatrucia pszczoły (utrata zdolności do lotu, paraliż odnóży, przewracanie się na grzbiet, zwracanie zawartości wola miodnego) leżą w dużych ilościach na ziemi przed ulem. W przypadku zatrucia pestycydami objawy masowego zamierania pszczół lotnych obserwuje się we wszystkich rodzinach w pasiece, choć najbardziej są one wyrażone w rodzinach silnych, posiadających dużo pszczół zbieraczek. Niekiedy, a zależy to od mechanizmu działania pestycydu, giną też młode pszczoły u!owe, którym zbieraczki zdążyły przekazać skażony pokarm. Czerw zamiera w późniejszym okresie i to raczej z powodu braku opieki ze strony pszczół dorosłych, które wcześniej masowo wyginęły.
 Postępowanie przy podejrzeniu o zatrucie pszczół
W przypadku zatrucia pszczół pestycydami pszczelarz może dochodzić odszkodowania na drodze sądowej, pod warunkiem jednak ustalenia wysokości strat w pasiece. Ustalaniem strat w pasiece zajmuje się specjalnie powołana komisja, w skład której powinni wchodzić: przedstawiciel służby rolnej Urzędu Gminy, rzeczoznawca chorób pszczół lub lekarz weterynarii, przedstawiciel miejscowego Koła Pszczelarzy, w razie potrzeby przedstawiciel Oddziału Kwarantanny i Ochrony Roślin oraz przedstawiciel strony, która dokonała zabiegu.
       Komisja ustalająca przyczyny ginięcia pszczół sporządza protokół z wykonanych czynności wg wzoru zatwierdzonego przez Polski Związek Pszczelarski. Protokół ten posiada załącznik, w którym, też komisyjnie, ustala się w poszczególnych rodzinach pszczelich szkody i ocenę tych szkód. Komisja obowiązana jest również do pobrania materiału dowodowego przeznaczonego do badań toksykologicznych. Materiał dowodo¬wy stanowią: zbiorcza próba pszczół (nie mniej niż 250 g, tj. objętość jednej szklanki) oraz próby roślinności i gleby.
     Próba pszczół przeznaczona do badań toksykologicznych musi być opakowana w karton, gruby papier, nigdy zaś w szczelne opakowania szklane lub z tworzyw sztucznych- Próby roślin i gleby mogą być pakowane do szklanych lub foliowych pojemników. Próby przeznaczone do badań toksykologicznych muszą być pobrane, zapakowane i zalakowane w obecności komisji i jak najszybciej dostarczone do właściwej terytorialnie Pracowni Toksykologicznej Zakładu Higieny Weterynaryjnej. Do prób dołącza się oprócz pisma przewodniego także kopię protokółu podpisanego przez wszystkich członków Komisji i przez osobę lub przedstawiciela strony, która podejrzana jest o spowodowanie zatrucia pszczół. Protokół podpisuje także właściciel pasieki.
      Należy do minimum skrócić czas między pobraniem prób do badań toksykologicznych a możliwością ich wykonania. Nie należy też zwlekać z powołaniem komisji i pobraniem prób do badań toksykologicznych.
 Postępowanie z rodzinami, które uległy zatruciu
Skutki zatruć pestycydami dotyczą w pierwszym rzędzie ubytku pszczół lotnych i zależą także od pory roku. Najłatwiej regenerują się zatrute rodziny pszczele w pierwszej połowie sezonu pszczelarskiego. Warunkiem tej regeneracji jest jednak umiejętna opieka ze strony pszczelarza. Polega ona przede wszystkim na ścieśnieniu gniazd, czasem ich ociepleniu. Niekiedy konieczne jest łączenie osłabionych rodzin pszczelich, zawsze jed¬nak niezbędne jest podkarmianie syropem cukrowym. Przyjmuje się, że przy zatruciu 40% pszczół czas regeneracji wynosi l miesiąc, a przy zatruciu 80% pszczół - nawet 3 miesiące.
Konsekwencją zatruć pestycydami może być zwiększona podatność rodzin pszczelich na kiślicę oraz grzybicę otorbieiakową.
 Zapobieganie zatruciom pszczół
Zapobieganie zatruciom pszczół pestycydami polega na skrupulatnym przestrzeganiu w ochronie roślin okresów prewencji oraz zasady, iż na kwitnące rośliny (uprawne i chwasty) w momencie oblatywania ich przez pszczoły nie wolno stosować żadnych pestycydów, nawet jeżeli charakteryzują się niską klasą toksyczności dla pszczół i krótkim okresem prewencji.
 Najwięcej jednak zatruć pszczół w skali kraju obserwowane jest podczas kwitnienia plantacji rzepaku (szczególnie podczas oprysków przeciwko słodyszkowi rzepakowemu) oraz stosowania pestycydów na kwitnące chwasty w uprawach ziemniaków (ognicha) czy zbóż (chaber bławatek). Bardzo często, głównie na skutek oprysków o niewłaściwej porze, do zatruć dochodzi w trakcie kwitnienia plantacji malin. Rzadziej zdarzają się zatrucia pszczół podczas wykorzystywania przez pszczoły pożytków występujących w lasach (malina, kruszyna, spadź liściasta lub iglasta), w których dokonuje się oprysków przeciw szkodnikom drzewostanu. Narażenie rodzin pszczelich na zatrucia występuje w zasadzie w trakcie całego sezonu pszczelarskiego i trwa od miesiąca kwietnia aż do sierpnia. Według danych z wojewódzkich związków pszczelarskich (nie wszystkie zatrucia są zgłaszane), w ostatnich latach w kraju ok. 0,5% zatruć pasiek występuje na pożytku rzepakowym, a drugie 0,5% na pozostałych uprawach. 1% zatruć to niby niewiele ale stanowi to ok. 10 000 rodzin pszczelich, co przy niemożności pozyskania chociażby samego miodu w granicach 15 kg/rodzinę daje straty (zakładając średnią cenę kilograma miodu 13 zł) w wysokości średnio ok. 1950000 zł, co już daje sumę niebagatelną. Gdyby doliczyć straty rodzin pszczelich, matek, pyłku, wosku kwota ta niewątpliwie uległaby co najmniej podwojeniu. Nie wspominając już o tym, że straty gospodarcze wynikające z niezapylenia upraw przez pszczoły ocenia się na 2,3 – 2,5 mld zł, bez uwzględniania strat spowodowanych brakiem tych owadów w środowisku przyrodniczym.

 Postępowanie w przypadku zatrucia pszczół
Postępowaanie w przypadku zatrucia pszczół.
Wiosną i latem na polach oraz w sadach przeprowadzane są opryski przeciwko chwastom szkodnikom i chorobom roślin.Jeśli się zdarzy, że rolnik zlekceważy zasady dobrej praktyki rolniczej przy wykonaniu zabiegów ochrony roślin i spowoduje zatrucie pszczół, Piotr  St. Czajkowski, przewodniczący Komisji chorób i zatruć pszczół PZP, specjalista chorób owadów użytkowych radzi, aby w takiej sytuacji poszkodowany pszczelarz;
 Po pierwsze – powiadomił o zdarzeniu innych pszczelarzy i ratował u siebie pszczoły (zamknąć, wentylacja, napoić rzadkim syropem, ewentualnie zdecydować na przewiezienie pasiekiw inne miejsce).
Po drugie pobrać próby do badania i wysyłać najlepiej kurierem ( ew. zamrożone w termotorbie), po uzgodnieniu do: Instytut Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu, ul. Władysława Węgorka 20, 60-318 Poznań tel. 61 8649000 ( http://www.ior.poznan.pl)  lub do IOR-PIB Terenowa Stracja Doświadczalna, 15-195 Białystok,ul. Chełmońskiego 22 BIAŁYSTOK, dr. hab. Bożena Łozowicka tel.: 85 675 1542 e-mail: B.Lozowicka@ior.poznan.pl
Wyjaśnienie przyczyn powstałej szkody i zapobieżenie podobnym szkodom w przyszłości będzie możliwe tylko dzięki jak najdokładniejszemu udokumentowaniu informacji o zdarzeniu oraz  udzieleniu odpowiedzi na pomocnicze pytania z ankiety. W Niemczech, w Instytucie im. Juliusa Kuehna analiza chemiczna próbek  pobranych z miejsca zdarzenia poprzedzana jest próbą biologiczną.W polskiej praktyce ugruntowała się przydatność poniższego wzorca protokołu:
 
 PROTOKÓŁ
w sprawie zatrucia pszczół
 
Sporządzony dnia . . . … . .. . . . . . . 2. . . . . r. w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .
w sprawie ustalenia przyczyny zatrucia  pszczół oraz wysokości szkód w pasiece
 Pani/Pana.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
zam. w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .gmina. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  powiat . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . woj.. . . . . . . . . . . . ..  . . . .
Komisja  powołana przez Urząd Gminy/Miasta. * w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  w składzie:
1. przedstawiciel Urzędu Gminy/Miasta w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 -Pani/Pan……………………………………………………………………… . . . . . . . . . .
2. przedstawiciel WIORIN w . . . . . . . . . . . .  oddział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -Pani/Pan………………………………………………………………………………………
3.lekarz weterynarii/przedstawiciel Powiatowej Inspekcji Weterynaryjnej w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  -Pani/Pan…………………………………………… …………… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4.przedstawiciel Polskiego Związku Pszczelarskiego ,WZP/RZP w . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  -Pani/Pan………………………………………………………………………………………
5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
( w sytuacjach konfliktowych - Policja)
Przy udziale :
Poszkodowanego pszczelarza.(imię i nazwisko,adres zamieszkania) . 1………………………………………………………………
Użytkowników plantacji, na której zastosowane  środki ochrony roślin, stanowiące prawdopodobne źródło zatrucia pszczół (imię i nazwisko,adres zamieszkania) 1………………………………………………………………………………………. .
2…………………………………………………………………………………………
3…………………………………………………………………………………………
 
Opis plantacji podejrzanych o zatrucie pszczół stanowią załączniki nr :. . . . . . . . . . . . . .
 
Po dokonaniu oględzin stanu rodzin pszczelich oraz plantacji wskazanych jako źródło zatrucia pszczół, komisja ustaliła:
1) Lokalizacja pasieki (opisać dokładnie położenie, np. w sadzie, na skraju lasu, itp, położenie względem podejrzewanych plantacji – odległość, kierunek, sąsiedztwo upraw itp. ……………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2) Liczba rodzin pszczelich: ogółem w pasiece . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ., w tym
     z objawami zatrucia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . całkowicie wymarłych  . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . .
3) Objawy zatrucia  …………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
                   Komisja w dniu badania sprawy stwierdza, że  efekt toksyczny:  ustąpił / trwa  /narasta*
4) Stan zdrowotny pasieki ( opisać, czy stwierdzono jakiekolwiek objawy chorobowe ):
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
 5) Wysokość szkody w pasiece (oszacowana w  zał. nr ……, wynosi (zł) …………………………………
(słownie .....................................................................................................................................................)
 
ZABEZPIECZENIE DOWODÓW
 
Komisyjnie pobrano próbki  martwych pszczół (na zlecenie i koszt  pszczelarza/................................*)
(opakowania papierowe, minimum 250 pszczół w jednej próbce, ok 1000 szt., 80-100 g)
1. Zebranych przy ulach – oznaczone „pszczoły z pasieki, nr  ……… ”pismo przewodnie nr ……
2. Zebranych z dennic   – oznaczone „pszczoły z pasieki, nr  ……… ”pismo przewodnie nr ……
ew. czerwiu z objawami chorobowymi*, ....................................................pismo przewodnie nr ……
3. Zebranych na polu A – oznaczone „pszczoły z pola A, nr  ……… ”pismo przewodnie nr ……
ew.  Zebranych na polu  B – oznaczone „pszczoły z pola B, nr  ……… ”pismo przewodnie nr ……
itd  ................................................................................................................................................................…
...........................................................................................................................………………………………
Komisyjnie pobrano próbki roślin (na zlecenie i koszt pszczelarza/.......................................................*)    (metodologia i  protokoły WIORiN) 
1) próbki ...................................  i gleby oznaczone …………… z   pola A,
pani/pana ………………………………………………………, na którym stosowano środki ochrony roślin – ............................................................................................... Protokół pobrania nr ………
2) próbki ...................................  i gleby oznaczone …………… z pola B,
pani/pana ………………………………………………………, na którym stosowano środki ochrony roślin – ...............................................................................................  Protokół pobrania nr ………
3) próbki ...................................  i gleby oznaczone …………… z pola C,
pani/pana ………………………………………………………, na którym stosowano środki ochrony roślin – ...............................................................................................   Protokół pobrania nr ………
 
Zgodnie z oświadczeniem Pani/Pana.......................................................................................................…… od chwili zauważenia zamierania pszczół do momentu pobierania próbek upłynęło ……… godzin / dni*
Od czasu stosowania preparatu do chwili pobierania próbek  pogoda była sucha/słoneczna/mglista/ deszczowa/burzowa* ……………………………………………………………
Temp. powietrza  w zakresie ……………………………………………………°C.
Inne okoliczności mogące mieć wpływ na ubytek pszczół:
....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Uwagi  komisji :
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Uwagi stron :
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Protokół sporządzono w (min. 4 ) . . . . . . . egzemplarzach,(otrzymują  poszkodowany pszczelarz,
użytkownik plantacji  i  wszyscy uczestnicy  komisji)
 
Data i podpis poszkodowanego pszczelarza
 (lub reprezentującej go osoby) 
 
...........................................................
Data i czytelne podpisy użytkowników plantacji:
. (lub reprezentująceych  ich  osób).
 
1. ........................................................................  2. ........................................................................
 
3. ........................................................................
Data i czytelne podpisy członków Komisji:
 
1..........................................................................  2...........................................................................
 
3..........................................................................  4............................................................................
 
5.............................................................................
 
 
CZĘŚĆ DRUGA – OPIS PLANTACJI (LUB INNEGO ŹRÓDŁA ZATRUCIA)
Należy uznać w tych działaniach przewodnictwo przedstawiciela IORIN, wedle aktualnych procedur. Jednak próby MUSZĄ BYĆ POBRANE JAK NAJPILNIEJ.
Protokół PZP zawiera m.in.
 1. Na plantacji (nazwa roślin i faza rozwojowa).........................................................................  o obszarze ……………… ha, należącej do pani/pana ………………………odległości ………… m w linii prostej od badanej pasieki, stosowano  środek/środki ochrony roślin*:...............................................................................................
2. Istniejące ślady wykonywanych zabiegów .......................................................................................................(...)
5.W czasie oględzin na plantacji stwierdzono/nie stwierdzono* obecności martwych pszczół/ trzmieli*
 
6. W czasie oględzin plantacji stwierdzono/ nie stwierdzono* loty pszczół.
7. Na plantacji stosowano środek/ środki  ochrony roslin:
8. Ostatni  zabieg wykonano ………………………………  w godzinach  od ………… do …………
9. Nazwa zastosowanego śor ………………………………………………………………………………..
Działalność rolnika objęta jest obowiązkowym ubezpieczeniem OC przez firmę ……………………....
 
Materiał stanowi fragment aktualizacji Kodeksu dobrej praktyki w pszczelarstwie 2009, w oparciu
o protokoły PZP, „Choroby i szkodniki pszczół” Ryszard Kostecki, Barbara Tomaszewska PWRiL 1987, „Organizacja i ekonomika pasiek” Andrzej Pidek Puławy 1997 i  stanowią pomoc dla poszkodowanych pszczelarzy
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkow dom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. Nr 75, poz. 493)  Art. 3.2. Do działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku zalicza się również: 1) produkcję, wykorzystanie, przechowywanie, przetwarzanie, składowanie, uwalnianie do środowiska oraz transport: a) substancji niebezpiecznych (ODKOMARZANIE !!!) b) środków ochrony roślin (.ROLNICTWO I OCHRONA LASÓW) Skażenie obszaru ponad 2 ha definiuje się jako poważną awarię.
 
 Przewodniczący Komisji chorób i zatruć pszczół PZP,  P.St. Czajkowski, specjalista chorób owadów użytkowych.     
 
Liczniki
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego